GROBOWIEC COHNÓW

Fot. Renata Wilkoszewska-Krakowska, dzięki uprzejmości Muzeum Miejskiego Wrocławia.

Grobowiec Louisa Cohna (1843–1903) wybudowany został w stylu neoklasycystycznym, w formie tympanonu wspartego na kolumnach zdobionych kapitelami kompozytowymi. Wykonano go z granitu i piaskowca. Płyty inskrypcyjne są z marmuru karraryjskiego, zdobione płaskorzeźbionymi gałązkami i wieńcami laurowymi, będącymi symbolem nieśmiertelności i zwycięstwa.

 

Louis Cohn urodził się 19 lutego 1843 r. w Szamotułach w prowincji poznańskiej. Pochodził z ubogiej rodziny. W nadziei na lepsze perspektywy rozwoju, w 1857 r. przeprowadził się z bratem Moritzem do Breslau/Wrocławia. Swoją działalność handlową rozpoczynał praktycznie od podstaw, przyuczając się do zawodu w niewielkim sklepie pasmanteryjnym sióstr Trautner, zlokalizowanym tuż przy wrocławskim Ratuszu, przy ul. Sukiennice. Ze względu na podeszły wiek siostry Trautner zdecydowały zdecydowały o sprzedaży sklepu. Wówczas Cohn postanowił go odkupić kontynuując działalność pod prawie nie zmienioną nazwą jako „Geschwister Trautner Nachfolger”. Jedynie dopisek „następca” sugerował o nowym właścicielu, co może świadczyć o jego nienagannych relacjach z poprzednimi właścicielkami. Sklep musiał przynosić dochody, jeśli Cohn pod koniec XIX wieku mógł już wynająć większy lokal i przenieść interes do kamienicy przy Rynku 52. Wkrótce jednak zdecydował się na zakup zrujnowanej kamienicy przy Rynku 49. Ze względu na jej zły stan techniczny została ona wyburzona, a na posesji w 1902 r. powstał nowy pięciokondygnacyjny budynek przystosowany do potrzeb domu towarowego. Autorami projektu byli architekci, Richard i Paul Ehrlichowie, a inwestorem był Louis Cohn. Nowa siedziba firmy, z fasadą wyłożoną okładziną kamienną, z dużymi przeszklonymi oknami witrynowymi i charakterystycznym, podświetlanym elektrycznie globusem z napisem „Trautner”, stała się rozpoznawalną marką na wrocławskim rynku. Na górnych kondygnacjach zlokalizowano zakłady produkcyjne konfekcji damskiej i męskiej, a na dwóch dolnych – sklepy i dział obsługi klienta. Co ciekawe, pomimo otwarcia zupełnie nowego rozdziału w działalności firmy, Cohn zachował pierwotną jej nazwę, nawiązującą do jej pierwszych początków. Dopiero z upływem lat, marka „Geschwister Trautner Nachfolger” przekształcona została na „Trautner”, upamiętniając ciągle nazwisko pierwszych właścicielek.

 

Pomyślnie rozwijający się biznes i dobre prosperity umożliwiły Cohnowi otwarcie filii w miejscowości Annaberg, położonej w paśmie górskim Rudawy (Saksonia) i oddalonej o blisko 400 km od Breslau/Wrocławia. Filia dawała zatrudnienie w dużej mierze ubogiej ludności regionu. Cohn podróżował tam regularnie, niezależnie od warunków pogodowych. Był cenionym pracodawcą, cieszącym się szacunkiem i uznaniem wśród miejscowych pracowników. Świadectwem związków firmy z saksońską miejscowością pozostaje do dzisiaj jeden z dwóch medalionów na fasadzie wrocławskiej kamienicy, płaskorzeźby z wizerunkiem znanej przedsiębiorczyni z terenu Rudaw, Barbary Uthmann (1514–1575), propagatorki wyrobów koronkowych i plecionek.

 

Cohn całkowicie poświęcał się pracy. Był dumnym obserwatorem swojego sukcesu. Nie dane mu jednak było cieszyć się długo nową siedzibą firmy. Zmarł 29 marca 1903 r. w wieku sześćdziesięciu lat. Był szanowanym obywatelem Breslau/Wrocławia i aktywnym przedstawicielem społeczności żydowskiej. Reprezentował pokolenie poemancypacyjne, skupiając w sobie niczym w soczewce procesy integracyjne, nie zatracając przy tym własnej tożsamości. Pokolenie, które poprzez swoją ciężką, mozolną pracę doświadczało awansu społecznego i ekonomicznego, współtworząc struktury elity biznesowej Breslau/Wrocławia. Cohn stworzył swoją markę od podstaw i przez blisko półwiecze konsekwentnie ją rozwijał. Po jego śmierci, architekci Richard i Paul Ehrlichowie, w 1903 r. zaprojektowali grobowiec rodziny Cohnów na cmentarzu żydowskim przy Lohestrasse, obecnej ul. Ślężnej. Stał się on również miejscem pochówku dla najbliższej rodziny Louisa: pierwszej żony, zmarłej przedwcześnie w wieku zaledwie 33 lat, Ernestine Cohn, z d. Sachs (1851–1884), drugiej żony, Margarethe Cohn, z d. Hainauer (1860–1939), a także syna, radcy budowlanego Martina Cohna (1873–1922).

 

W ścianie grobowca wmontowana jest płyta „In memoriam”, poświęcona pamięci syna Louisa Cohna i jego rodziny, ofiar Zagłady, deportowanych i rozstrzelanych 29 listopada 1941 r. w litewskim Kownie. Zginęli tam dr Willy Cohn, jego żona Gertrud Cohn, z d. Rothmann oraz ich dwie kilkuletnie córki, Susanne i Tamara. Willy Cohn był historykiem, profesorem gimnazjalnym i autorem znanego dziennika dokumentującego losy wrocławskiej społeczności żydowskiej w latach 1907–1941, opublikowanego fragmentarycznie pt. Żadnego prawa – nigdzie. Dziennik z Breslau 1933–1941.

 

Wymiary (cm): 470 x 630 x 310

 

Autorka: Dr Renata Wilkoszewska-Krakowska