Adolph von Menzel, Klatka schodowa nyskiego pałacu

Adolph von Menzel, “Klatka schodowa nyskiego pałacu”

Do jednych z najsłynniejszych malarzy pochodzących z Breslau należy Adolph von Menzel, nie dziwi więc, że jego prace cieszyły się wyjątkowym zainteresowaniem breslauskiego kolekcjonera Leo Lewina. Artysta w młodości opuścił rodzinne miasto, a jego życie zawodowe było związane z Berlinem. Na tamtejszej Akademii Sztuk Pięknych piastował stanowisko profesora i już za życia został uznany za jednego z najważniejszych malarzy swojej epoki. Zmarł w 1905 roku jako honorowy obywatel Breslau i Berlina, odznaczony Orderem Orła Czarnego, wówczas najwyższym odznaczeniem Królestwa Prus. Sam cesarz wziął udział w jego pogrzebie. Większość dzieł, które posiadał, między innym gwasz “Klatka schodowa nyskiego pałacu”, trafiła do berlińskiej Galerii Narodowej.

Leo Lewin, aby wejść w posiadanie większej grupy prac Menzla, zaproponował kustoszom Nationalgalerie na wymianę duży zbiór prac Maxa Slevogta. Lewin przyjaźnił się z Slevogtem i posiadał wiele jego prac, z różnych okresów twórczości. Transakcja doszła do skutku i w ręce breslauerskiego kolekcjonera trafiła pękata teczka z pracami Menzla.

Z ponad pięćdziesięciu rysunków, które zgromadził Lewin, szczególnie wyróżnia się przepiękna kompozycja wykonana gwaszem na jasnoszarym papierze, przedstawiająca klatkę schodową  pałacu w Nysie. Praca jest wstępnym szkicem do jednego z najbardziej znanych płócien Menzla – „Spotkania króla Fryderyka II z cesarzem Józefem II w Nysie” powstałym w latach 1855-1857. Rozmowy monarchów toczyły się w sierpniu 1796 roku w nyskim pałacu biskupim, a ich głównym tematem były przygotowania do rozbiorów Polski.

Obraz przed drugą wojną światową zdobił Śląskie Muzeum Sztuk Pięknych w Breslau, do zbiorów berlińskiej Galerii Narodowej trafił w 1954 roku. W tym roku ZSRR przyznał ograniczoną suwerenność NRD. W tamtym czasie wykonano wiele gestów przyjaźni w stronę Berlina, m.in. polskie instytucje kulturalne przekazały tam dzieła sztuki istotne dla niemieckiej historii, w tym wielkoformatowy obraz Menzla – upamiętniający wydarzenia z 1769 roku.

Duże rozmiary obrazu: 247 x 318 centymetrów wymagały odpowiednich studiów przygotowawczych. Jednym z nich był szkic nabyty przez Leo Lewina drogą wymiany z Galerii Narodowej w Berlinie.  W 1905 roku po śmierci artysty został on wcielony do zbiorów berlińskiej Nationalgalerie, gdzie znalazł się wraz z innymi pracami Menzla. Do kolekcji Leo Lewina w drodze wymiany trafił w 1928 roku. Gwasz był następnie zlicytowany na aukcji u Rudolpha Lepke w Berlinie w 1932 roku, od tego czasu znajdował się w prywatnej kolekcji w Badenii-Wirtembergi aż do 2006 roku. Rysunek w 2007 roku był oferowany przez hamburski salon dzieł sztuki Dr. Moeller & Cie.

Informacje o rysunku:

ołówek i gwasz na papierze, wymiary: 26,5 x 37,2 cm.

Literatura:

Katalog aukcji Rudolpha Lepke, Berlin, 23. Februar 1932, nr. kat. 2051, nr 165, Ilustracja nr 7.