Pamięć w tradycji żydowskiej – rozmowa z Konstantym Gebertem
Pamiętanie jest elementem żydowskich przykazań, a rytuał żydowskich świąt zbudowany jest wokół pamięci kluczowych wydarzeń z przeszłości. Pamiętamy przestrzegać szabatu, ale pamiętamy też wyjście z Egiptu, zburzenie Świątyni i cud purimowy. Rabbi Abraham Heschel mówił, że tak, jak inne narody mają świątynie zbudowane w przestrzeni, my mamy szabat – świątynię zbudowaną w czasie. Podobnie, podczas gdy terytoria innych narodów rozciągają się w geografii, nasz rozciąga się w historii – i nie zmieniło się to nawet wówczas, gdy po 1900 lat znów zyskaliśmy nasz spłachetek ziemi.
Ahad Ha’am powiedział, że bardziej niż Żydzi dochowali szabatu, szabat zachował Żydów. Podobnie Żydzi nie tylko pamiętają, ale pamiętanie czyni Żydów. Jesteśmy naszą pamięcią. Gdy Niemcy prowadzili w getcie ryskim na śmierć wielkiego historyka Szymona Dubnowa, on wołał: „Żydzi, nigdy nie zapomnijcie, piszcie i zapisujcie!”. Tak dostaliśmy, modyfikując Fackenheima, 614. Przykazanie: „Będziesz pamiętał”.
Rozmowę poprowadziła Aga Jabłońska, współzałożycielka i dyrektor zarządzająca UMF.
Biogram
Konstanty Gebert, ur. 1953, przez niemal 33 lata dziennikarz Gazety Wyborczej, oraz współpracownik licznych innych mediów w kraju i za granicą. W stanie wojennym dziennikarz prasy podziemnej, w tym zwłaszcza dwutygodnika „KOS”, pod pseudonimem Dawid Warszawski, którego nadal używa. Współzałożyciel m.in. Żydowskiego Uniwersytetu latającego (1979), NSZZ Pracowników Nauki, Techniki i Oświaty (1980), Polskiej Rady Chrześcijan i Żydów (1989), Media Development Loan Fund (1995), żydowskiego miesięcznika „Midrasz” (1997), polskiego biura Europejskiej Rady Spraw Zagranicznych (2011).
Autor 12 książek, m.in. o obradach okrągłego stołu i o wojnie w Bośni, o europejskim XXw. i o polskich Żydach. Jego najnowsza książka, o ludobójstwach ,„Ostateczne rozwiązania” ukazała się w 2022 roku w wydawnictwie Agora. Wykładowca m.in. Uniwersytetu Hebrajskiego, Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley, Grinnell College. Członek rad m.in. Einstein Forum, Paideia Institute, Dutch Jewish Humanitarian Fund, European Journalism Award.